Są rzeczy gorsze
niż śmierć.
Jeździec miedziany Paullina Simons
O
Paullinie Simons i Jeźdźcu miedzianym zawsze
było głośno. Można powiedzieć, że przez całe życie słyszałam, jaka ta historia
jest poruszająca i trzymająca w napięciu. W większości czytałam wyłącznie
pozytywne opinie, ludzie wręcz rozpływali się nad tą lekturą. Nie mogłam się
jednak przełamać, aby przeczytać Jeźdźca
miedzianego, jedną z ulubionych książek mojej mamy. Po jakimś czasie
zaczęłam znajdywać także negatywne recenzje powieści, w których czytelnicy
wytykali wiele nieścisłości, a czasami wręcz głupot. Wreszcie postanowiłam, że
warto zobaczyć, co kryje w sobie opowieść o Tatianie i Aleksandrze.
Mnogość dobrych słów i opis na okładce sugerują, że będzie to
wciągająca historia o niełatwej miłości w czasach II wojny światowej.
Interesujące było dla mnie to, że fabuła nie dzieje się w Polsce, a w Rosji i
nie dotyczy w żadnej mierze Polaków – takich historii znam wiele – a
mieszkańców Peterburga (nazywanego wówczas Leningradem). Oczywiście w głównej
mierze Tatiany i Aleksandra (wszak to historia o ich miłości), ale także innych
Rosjan, którzy zamieszkiwali w tamtych czasach miasto. Niemniej jednak według
blurbu najważniejsza jest miłość między bohaterami i trudności, z jakimi muszą
się zmierzyć, aby być razem. Czy to jednak w tamtych czasach możliwe?
Nie jest ani trochę przekonana, że ta historia mogłaby się
wydarzyć naprawdę nawet w najmniejszym stopniu. Absurd goni absurd, a napędzany
jest jeszcze bardziej przez infantylny, dziecinny język, jakim posługuje się
autorka. Czułam się, jakbym czytała internetowe opowiadanie nastolatki.
Brakowało mi nie tylko ładnego słownictwa, które mogłoby potwierdzić, że nasza
Tatiana dorosła, lecz także dojrzałego stylu, który tworzyłby klimat. W dużej
mierze to właśnie język sprawiał, że Tatiana i Aleksander wydawali się okropnie
dziecinni i niedojrzali. Myślę, że gdyby wypowiadali się, jak na dorosłych
ludzi przystało, ich rozmowy nie wydawałyby się błahe i głupie, bo wszak ich problemy
nie były bezpodstawne (no, zależy jakie). Jedynym plusem tej sytuacji było to,
że zarówno zdania, jak i akapity były dość krótkie i lektura szybko mija. Niby
siedemset stron, a czułam, jakby to było ledwie czterysta.
Paullina Simons próbuje ukazać miłość na tle tragicznych czasów,
jednak nie udaje jej się to tak dobrze, jak wielu innym autorom poruszającym
podobny temat. O wojnie czytałam chyba wyłącznie z perspektywy Polaków i Żydów,
więc o oblężeniu Leningradu wiedziałam niewiele. Może dlatego opis głodu do
mnie trafił. Niemniej jednak, gdy porównałam go z opisami II wojny światowej w
polskiej literaturze, zdecydowanie czegoś mi zabrakło. Zwłaszcza, jeśli wziąć
pod uwagę Medaliony Zofii Nałkowskiej,
które czytałam jeszcze zanim poszłam do liceum, a które na trwałe wyryły mi się
w pamięci. Tutaj po prostu ten głód był. Śmierć kolejnych osób nie poruszała
mnie, nawet jeśli były one bliskie głównej bohaterce. Ten problem nie został
pogłębiony. Chwilę czytamy o zimnie, głodzie, szaleństwie, a za chwilę wkracza
Aleksander (święty Aleksander, który nie ma nic do stracenia – oprócz Tatiany)
i wszystko jest w porządku. Bardzo się to rzuca w oczy, bo w drugiej połowie
książki czytamy o sielskim życiu przepełniony erotycznymi doznaniami. Myślę, że
jeśli nie jesteśmy w stanie czegoś opisać, nie powinniśmy się tego podejmować.
Nie wiem, na ile wydarzenia opisane w książce są prawdziwe, ale
niektóre sytuacje wydawały mi się wręcz nieprawdopodobne. Aleksander, żołnierz biorący
udział w niebezpiecznych operacjach wojskowych, wydaje się niewzruszony, a
głód, którego doświadczyła Tatiana, szybko odpływa w niepamięć (nie, to wcale
nie były lata…). A najśmieszniejsze w tym wszystkim było przywiązanie Tatiany
do starszej siostry, Daszy, i jej poświęcenie, by siostra, również zakochana w
Aleksandrze, nie dowiedziała się o ich romansie – nota bene romansie, który
trwał miesiącami, po kryjomu, mimo tego, że oficjalnie Aleksander i Dasza byli
parą!
Z czego tak właściwie składa się ta książka? Z absurdu, głupoty,
infantylności i kłamstwa. I wcale nie chodzi mi o to, jakoby książka była
stekiem bzdur – po prostu bohaterowie kłamią niemal bez przerwy.
Myślę, że gdyby nie to, że moja mama uwielbia tę książkę i że
szybko się ją czyta, porzuciłabym ją w połowie, aby się nie męczyć. Nie wiem
nawet, czy w przyszłym roku sięgnę po dalsze losy Tatiany i Aleksandra. Obawiam
się, że ilość tragedii, jakie ich spotykają, może mnie przerosnąć.